Maputo, 20 mei 2010

Ik heb familie, dus ik ben

Staren. Kijken. Wachten. Bewaken. Slenteren. Gekrenkt bewegend en lasten dragend. Zware figuurlijke, maar ook zichtbare lasten op hun hoofd: kratten Pepsi Cola, manden, kinderen, stapels boeken, kinderen met stapels boeken, zakken hooi, tassen schoenen, emmers met anannassen, dozen auto onderdelen. Alles met rechte rug, opgeheven hoofd en zeker met sterke nekspieren.
Verdriet, onderdrukking en overmeestering zit hier nog vers in het geheugen.

Vette jeeps van de VN, Unicef en andere liefdadigheidsorganisaties die hier erg druk zijn met rapporten schrijven over de toestand van Mozambique vanuit hun prachtige airconditioned kantoren en hotelkamers rijden over kapotte wegen, langs open riolen en uitpuilende kapotte vuilcontainers waar magere armen in graaien. Ik zit in een heerlijk appartement achter een laptop met uitzicht op een verlaten villa, waar daklozen vuurtjes in stoken. De rook kringelt hier door de horren naar binnen. Er zit een bewaker voor onze deur. Hij wacht en kijkt.

Er blaft een hond in de verte. Dan nog een en weer.
Mensen doen hier iets wat op niets lijkt en verdienen daar hun eten mee.
Ik verbaas me over het gemak waarmee ogenschijnlijk overbodige taken als werk doorgaan. Maar ach wat maakt het uit of je wat muntjes aan een jongen geeft die in de buurt bij je auto staat of dat je het in de parkeermeter stopt. Uiteindelijk maakt het natuurlijk alles uit.

Het geld wat in Nederland in een parkeermeter verdwijnt gaat naar een behoorlijk transparante overheid waar we vertrouwen in kunnen hebben. Wegen worden aangelegd en drinkwater komt uit de kraan. Sterker nog we spoelen het door de wc.
Het geld in de hand van de jongen gaat op aan zijn levensonderhoud. Niet aan de opbouw van de samenleving.
En op zich is dat vreemd. Want Afrika is ubuntu.

Mensdom. Ubuntu=Ik ben door de anderen.
Hier heb je geen familie, maar ben je familie. Als een familielid je vraagt geld te geven, dan doe je dat. Je draagt verantwoordelijkheid voor je familie. Dat betekent, dat wanneer er iemand heel succesvol wordt, hij veel vragen van de familie zal krijgen. Om baantjes, geld , opdrachten, etc. Dit is natuurlijk een voedingsbodem voor wat wij corruptie en zij ubuntu noemen. Deze krachtige gedachte, het zorgen voor elkaar, zou in principe de kracht van Afrika moeten kunnen zijn. Maar het tegendeel is waar.

De weldoeners enerzijds en de ontvangers anderzijds houden elkaar in een wurggreep. Dat zie je hier op microniveau, maar zeker ook op makro- en mesoniveau.
Met gemengde gevoelens kijk ik dan ook naar liefdadigers en NGO’s. Wie denk je nou dat je bent om met je eigen Westerse ideeen van geven Afrika te helpen?
Ik geloof daar niet in. Hoe meer er momenteel gegeven wordt, hoe meer er verdwijnt in ubuntu.
Echt ubuntu zou het pas zijn als het gegeven geld daadwerkelijk overkoepelend recht zou doen aan voorzieningen, waar ze hier op zitten te wachten en nodig zijn. Maar ja dan ben je wel je Jeep kwijt en je aanzien en dan heb je niet goed voor je familie gezorgd en dat is niet ubuntu, dus die ben je dan ook kwijt.
Dus beter wachten en kijken en staren en iets doen wat op niets lijkt. Of het nu een rapport schrijven is of voor een geparkeerde Jeep je hand ophouden.

Het schijnt trouwens dat de gehele mensheid zijn oorsprong in Afrika heeft. Dat betekent dat we uiteindelijk allemaal familie van elkaar zijn.
Ik wist wel dat die negerbillen van mij ergens vandaan moesten komen..