Lingam

‘De betekenis van de lingam is in het Westen hoofdzakelijk een fallus en die van de yoni het vrouwelijk geslachtsorgaan. De oorspronkelijke betekenis was echter heilig. De letterlijke betekenis van lingam is teken of kenmerk en kan op verschillende manieren worden verklaard. In de eerste plaats symboliseert het de kiem van een heelal die door het onbekende Brahman in en door de ruimte (de eeuwige baarmoeder of yoni) wordt uitgestraald om het komende heelal te vormen. Deze drie-eenheid werd later steeds vaker Brahma, Vishnu en Shiva genoemd, en tegenwoordig noemt men de lingam meestal het teken van Shiva. Deze universele leer van een heilige drie-eenheid werd ook onderwezen in het oude Griekenland, vertegenwoordigd door de eerste, tweede, en derde logos (‘woord’ of ‘verbum’), die later de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, in de Grieks-Orthodoxe Kerk werden.’

Ik zag het voor het eerst in de Elephanta Caves in India, me toen nog niet helemaal bewust van de enorme historische waarde ervan, ook voor onze christelijke beschaving. En nu dus in het Catharijneconvent: een vijftiende-eeuws kloostercomplex. 122 fallussymbolen. Niet iets wat de gemiddelde westerling verwacht in een museum dat in de vaste collectie voornamelijk op het christelijk geloof georiënteerde kunst heeft.
Voor ons in het Westen symboliseert de lingam voornamelijk lust en seks. En dat is niet iets wat het christelijk geloof propagandeert. (Zie de film Das Weiße Band.) Toch is er bijna niets zo belangrijk in het christelijk geloof als voorplanting: ‘Gaat heen en vermenigvuldigt u’.

Maar er plezier aan beleven, ho maar. In het hindoeïsme en het boeddhisme staat het lichaam centraal in de godsdienstleer en hoort seksualiteit erbij. Het is belangrijk je te bekwamen in je seksualiteit en er goed in te worden. Zie de Kamasutra, die misschien wel beschouwd kan worden als de oudste strip ter wereld. En gewoon voor iedereen toegankelijk in India. Heel wat anders dan Jan, Jans en de kinderen. Ook leuk, maar anders.

In het Westen zitten we in ons hoofd. Deze expositie is bedoeld om ons, westerse denkers, een kijkje in de oosterse keuken te geven. Saillant detail: hier eten we met mes en vork; in India mag je met je handen eten, dan heb je contact met het voedsel. Los van het feit dat het te warm is voor dekens in India, denk ik dat daar niemand zegt dat je met je handen boven de dekens moet slapen.

Afijn, 122 kunstenaars hebben zich verdiept in het thema. Het is een kleurrijk geheel geworden. Het één erotischer dan het ander. Soms teer en lief. Maar het is echt niet zo dat je jezelf op De Wallen waant. Ook had ik geen last van plaatsvervangende schaamte, toen ik langs de objecten liep. Iets wat Jeff Koons en Cicciolina destijds wel opriepen. Toen durfde ik medebezoekers bijna niet aan te kijken.

Misschien ben ik de schaamte voorbij. Maar waarschijnlijk is de fallus als object in een museum als het Catharijneconvent een prima overgang van het westerse denken naar het oosterse beleven. Want toen ik naar huis fietste bekeek ik de Dom ineens heel anders. De kerktoren is gewoon een lingam en de kerk zelf is de baarmoeder van de gedachte en dus een yoni. Hoe zondig kan een kerkbezoek zijn? Een kaarsje voor iemand aansteken klinkt ook meteen heel anders, maar ik begrijp het beter.

Manlief staat inmiddels Indiaas te koken en de kinderen gaan wat vroeger naar bed. Wij gaan lekker met onze handen eten.

www.catharijneconvent.nl
17-01-2010 tot 26-02-2010, Lingam