Opening naar meer en verder

Er was eens een meisje dat graag een prinsesje wilde zijn. Dat meisje was ik. Een echte prinses is zo gevoelig dat ze door honderd matrassen heen een erwt kan voelen. De eenvoudige normale mensen die tot op dat moment voor mij zorgden, hadden natuurlijk geen honderd matrassen. Dus probeerde ik het met twee. Ik sliep echter prima en ik werd zeker niet bont en blauw wakker.
Als een gewone normale inmiddels burgervrouw had ik het genoegen bij de VIP-opening van de kunstmanifestatie ‘Niet Normaal’ te mogen zijn. De tentoonstelling zou geopend worden door Prinses Maxima. Daar was ik op een kinderlijke manier toch wel enigszins opgetogen over. Ik weet ondertussen natuurlijk wel dat Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Maxima een mens van vlees en bloed is. Maar ja, ik geloof zo graag in sprookjes…

Roos zong met gedichten van verstandelijk gehandicapten de komst van Het Bezoek aan elkaar. Mat Fraser, het icoon of ook wel de David Bowie van de internationale gehandicaptencultuur genoemd kondigde aan en af. We mochten niet opstaan of klappen wanneer de prinses binnen zou komen. Blijkbaar vonden wij dat normaal, want niemand zei er wat van. Roos moest bij binnenkomst wel stoppen met zingen. En Vincent Bijlo mocht spreken. En hij zei dat hij zijn ogen aan Wilders na zou laten. En hij vond nog meer blinde dingen, die hij ons liet zien.
Maxima ging weer weg. En wij klapten niet. Ze had trouwens niet eens een prinsessenjurk aan. De prinses ging de expositie openen zonder gouden schaar, maar met een select groepje mensen. Daarna mochten wij, de gewone mensen, kijken naar wat niet-normaal is.
Maar wat is normaal? Kunst moet vragen oproepen zegt David Bade (een soort interactie-kunstenaar) in de film: ‘The making of Niet Normaal’.
En dat gebeurde ook op de expo: ik werd getriggerd, was ontroerd, moest lachen, voelde afgrijzen en vroeg me van alles af.

Berlinde de Bruckere wist mij te ontroeren. Zij maakt beelden van in zichzelf gekeerde menselijkheid. Ze benadrukt dit met een afgewende houding van het beeld en door het weglaten van het hoofd. Het denken. Wat rest is gevoel. En dat zie je. Je wilt het omhelzen. Troosten. Je voelt het. Je ziet kippenvel op het naakte lichaam en je rilt. Je ziet de mens in al zijn naaktheid, zonder poespas. De eenzaamheid van het zijn. Prachtig en teer.

Vragen werden bij mij opgeroepen, door de invloed van (onder andere) de medische wetenschap. Susie Freeman laat zien hoeveel medicijnen er tijdens haar leven, in haar gezin worden geslikt. Omlijst met familiekiekjes. Ideaal voor de voyeurs onder ons. Eigenlijk was ik mijzelf de hele rondgang wel bewust van mijn voyeurisme. Vooral als het getoonde intiem en kwetsbaar werd. Toch word je ook wel gedwongen te kijken in de Beurs van Berlage. Je kunt niet wegkijken van het abnormale. Je kunt niet wegzappen naar een nietszeggende soap. Naar een maakbare wereld. Wat normaliter misschien wel zou gebeuren.

Grappig waren de miljonairsvrouwen die aan de rand van het zwembad voor hun immense villa vertelden met weinig gelukkig te zijn. Echt gelukkig zagen ze er trouwens niet uit.(Julika Rudelius)
Ook grappig en confronterend: de echo van een foetus met een mobiel: De babyfoon. (Koert van Mensvoort)
En heel verbazingwekkend: het 3d-bodyscan apparaat van Karin Sander. Ik werd gescand en van die scan werd een afgietsel gemaakt. Er staat nu dus een beeldje van mij in de Beurs van Berlage! Zo moet het gevoeld hebben toen de eerste foto’s genomen werden. Ik ben benieuwd of het over een paar jaar normaal is en dat iedereen dan thuis een 3d-bodyscan apparaat heeft.

Want hoe meer abnormaal, hoe normaler het wordt. En dat is dan eigenlijk ook wel weer bijzonder. Ook grappig is dat we allemaal uniek willen zijn, maar niet af willen wijken van het normale. Wat dan weer een behoorlijke innerlijke strijd kan opleveren. Ook dat schijnt dan weer normaal te zijn. Maar ook een beetje eng, want als er heel veel mensen erg graag normaal willen zijn, wordt dat een norm en soms zelfs een verplichting en dat kan desastreuze gevolgen hebben. Eng, dat een ander zoals jij moet zijn, zodat jij jezelf kan accepteren. Geldt het dan ook andersom? Dat als ieder mens zijn eigen onvolmaaktheden accepteert, hij/zij ook het ab-normale van een ander accepteert? Zou dat een norm mogen zijn?

Tranen in mijn ogen kreeg ik dan ook van de installatie van Felix Gmelin. Hij draait een documentaire film uit 1926 waarin een groep blinde kinderen een bezoek brengt aan een kerkhof, alwaar ze op de tast verschillende grafstenen ‘waarnemen’. Je ziet dat de kinderen zich openen. En dat ze vervolgens het gevoelde na kunnen kleien. Ze voelen en knuffelen een boom. Ze genieten. Het is dicht op de huid gefilmd. Ontwapenend en bijna te intiem om naar te kijken. De kinderen lachen. De zon schijnt.
Daarnaast toont hij de ideeën uit 1928 van Paul Schultze-Naumberg. Zijn boek Kunst und Rasse vormde de ideologische basis van de tentoonstelling ‘Entartete Kunst’ (esthetisch en moreel slechte kunst) in 1937. Zowel de ontaarde kunst als mensen met een handicap zouden later uit het nationaalsocialistische rijk worden weggezuiverd. Mijn jongste zoontje is slechtziend. En ik vind mijn oudste ook heel speciaal. Leve de ontaarde kunst.

Nee, dan liever een maatschappij met veel verschillen en met veel niet-normale mensen. Zoals mensen die op erwten slapen en mensen die zich ‘Hare Koninklijke Hoogheid’ laten noemen. En met zulke exposities. Dan leven we vast nog lang en gelukkig. Hoewel dat is ook niet echt normaal.

Er is nog veel meer te zien en te ervaren van alleen al 90 kunstenaars. Ik ga nog een keer naar:
Niet Normaal, 16 december 2009 - 7 maart 2010
Beurs van Berlage, Amsterdam
www.nietnormaal.nl

Tip: de catalogus is echt een inspirerende aanvulling met bijdragen uit de wetenschap, kunst en samenleving