Wraak scheelt maar een letter met wrak

Toen hij instapte moest ik ineens aan mijn oude geschiedenisleraar denken. Mijn leraar was destijds een statige man. Met zijn enigzins aristocratische uitstraling en onberispelijke kledingstijl dwong hij ontzag af.

Hij had nare trekjes. Zo las hij in de klas de krant maar daar had hij dan gaatjes ingeknipt, zodat hij ploeterende zwetende overmoedige pubers tijdens het maken van proefwerken op spieken kon betrappen. Zijn gulle zelfvoldane lach nadat hij een dikke vette rode 1 had ingevuld, roept in mijn herinnering nog steeds vragen op. Waarom was dat zo leuk? Zijn cynisme betrof vaak de zwakke kanten van leerlingen. Bijvoorbeeld de afkomst. Bij mij was het mijn beugel. Huilend ben ik zijn klas uitgelopen. Ik heb nog lang haatgevoelens gekoesterd jegens hem. Een paar jaar geleden op de reünie van mijn middelbare school had ik me stellig voorgenomen hem van repliek te dienen. Tot ik hem zag staan. Een oud mager geworden mannetje. Zonder de macht die hij kon uitoefenen voor de klas, leek hij meer een dolende ziel. Niemand zocht aansluiting bij hem. Hij bleek niet de leraar die inspireerde. Op zoek naar erkenning, naar herinnering. Op zoek naar de tijd waarin hij nog floreerde. Ik was geschokt. Daar was ik niet op voorbereid. Ik heb niets gezegd. Mijn opgespaarde gevoel van miskenning zou totaal misplaatst zijn geweest. Deze man had ik niets te zeggen.

De man die naast mij ging zitten in de tram in Amsterdam was vroeger een man van aanzien in de politiek. Ik was het geregeld totaal niet eens met wat hij verkondigde. Vaak liep ik me op te winden en had ik niets liever gedaan dan met hem in discussie te gaan. Gebiologeerd bleef ik naar hem en zijn vrouw kijken. Twee prachtige oude mensen op weg naar een voorstelling in de schouwburg. In stijl gekleed en gekapt. Vriendelijk en verwachtingsvol naar wat de avond zou brengen om zich heen kijkend. De heer Bolkestein was behoorlijk afgevallen en hij was een stuk kleiner dan ik me had voorgesteld. Bij het verlaten van de tram heb ik beleefd naar hem geknikt.

Zelf was ik op weg naar de ‘Avond van het spannende boek’. En spannend werd het. Want daar stond ze. Temidden van haar drie beveiligers. Gehaat heb ik haar om haar beslissing om de mensen die ik zo lief had terug te sturen naar het land waar zij niet veilig waren. Brieven heb ik geschreven. Aan haar en de koningin. Het mocht niet baten. Met mijn zoontje op mijn nek scandeerde ik tussen duizenden anderen in: “Generaal Pardon, Manizjeh moet blijven!” Brieven stuurde ik naar de krant en sommigen werden geplaatst. En nu stond zij daar. Ze was in gesprek met een man. Ze leek wat aarzelend. Ze bevond zich op nog geen vijf meter afstand. Sterker nog; zij keek mij aan. Wij hadden oogcontact en zij glimlachte naar mij. Ik knikte terug. Ik knikte terug naar Rita Verdonk. Ik knikte terug!

Terwijl ik mijn hoofd in verwarring over mijn gedrag van haar afwendde, zag ik Theo Hiddema lopen. Gekleed in een onberispelijk wit driedelig pak. De advocaat van de duivel. De man die loverboys vrijpleit alsof het om parkeerboetes gaat. Een man met wie ik zeker graag in gesprek zou willen gaan. Die ik zou willen doen inzien dat de problematiek een stuk ingewikkelder is dan hij doet voorkomen in de interviews die hij geeft. Op deze avond nam hij deel aan de literaire rechtbank. Een geweldig concept. De rechter velt hierin een oordeel over een hoofdpersoon uit een boek. De heer Hiddema verdedigde de hoofdpersoon uit ‘Het recht op terugkeer’ van Leon de Winter. In zijn pleidooi verhaalde hij over miskenning, pijn, onvervuld verlangen, verdriet en onbegrip. Oorzaken van gevoelens van wrok/haat. Omgezet in actie leidt dat tot wraak. Zo bezien wordt iedere dader een slachtoffer.

En het werd mij duidelijk: het zien van de mens achter de facade van gedrag doet het gordijn van het sluimerende wraakgevoel verdwijnen. Dat zal het punt zijn waar vergeving begint. Of zoals de Dalai Lama vandaag gezegd heeft: "Deze mensen hebben ook gewoon ouders."

Wraak is het thema deze maand in de ‘Maand van het spannende boek’. En dat is natuurlijk ook veel spannender dan inzicht.